Psikolojik Testler ve Değerlendirmeler

Projektif Testler

Projektif testler, bireylerin bilinçdışı süreçlerini, duygusal dünyalarını ve kişilerarası ilişkilerini daha derinlemesine anlamayı sağlayan psikolojik değerlendirme araçlarıdır. Kişinin yapılandırılmamış veya belirsiz uyaranlara verdiği yanıtlar üzerinden iç dünyasına dair ipuçları elde edilir. Bu testler, özellikle çocuk ve ergenlerle çalışırken, sözel olarak ifade edilemeyen duygu ve deneyimlerin anlaşılmasına destek olur.

Projektif Testler; Çocuk Çizimlerinin Değerlendirilmesi, Rorschach, CAT ve TAT testleri olup, ruhsal işleyişi anlamak için yapılan testlerdir. Çocuk Çizimlerinin Değerlendirilmesi Testi, çizim yapabilen 4 yaş sonrası her bireye uygulanabilmektedir.

Projektif testler her bireyi kendi hikayesi içinde değerlendirirler. Çocuklar gelişmekte olduklarından dolayı bir kişilik örgütlenmeleri yoktur. Bu nedenle teşhis veya tanı bildirmezler. Ölüm veya yoğun travma gibi akut bir sorunsal varsa Projektif test uygulanmaz, terapi ile çalışılır. Projektif testler çocuğun kendine özgü içsel çatışmalarını, ruhsal işleyişini, temel kaygılarını anlamak için uygulanırlar.

Hiçbir test, merak üzerine yapılmamaktadır ve yapılmamalıdır. Ancak bir uzmanın talebi doğrultusunda yapılabilirler. Test sonuçları aile ile yüz yüze görüşülerek konuşulabilir. Ancak Wisc gibi zeka puanı veren testlerin skorları ailelerle paylaşılamazlar. Bunun nedeni, hala gelişmekte olan bir çocuğun belirleyicisi olmaması ve herhangi bir etiketlenmeye maruz kalmaması içindir. Hiç bir çocuk, hayatı boyunca yapılan bir testin sonucuna göre değerlendirilmemelidir.

Çocuk Çizimlerinin Değerlendirilmesi

Çocuk çizimleri, çocuğun kendisi, ailesi, çevresi ve duygusal yaşantıları hakkında oldukça değerli bilgiler sunar. Çocuklar çoğu zaman duygu ve düşüncelerini yetişkinler gibi sözel olarak ifade edemez; çizimler bu nedenle güvenli bir yansıtma alanı sağlar.

Değerlendirme sürecinde; çizimdeki figürler, detayların kullanımı, mekân düzeni, çizginin niteliği, renk tercihleri ve genel kompozisyon gibi unsurlar profesyonel bir bakışla ele alınır. Bu yaklaşım tanı koyma amacıyla değil; çocuğun içsel deneyimini anlamak ve terapi sürecini doğru planlamak amacıyla kullanılır.

Rorschach Testi

Rorschach, mürekkep lekelerinden oluşan kartlar aracılığıyla uygulanan kapsamlı bir projektif kişilik testidir. Bireyin lekelerde gördüklerini ifade etme biçimi; düşünce süreçleri, duygu düzenleme becerileri, ilişki kurma tarzı ve stresle başa çıkma yöntemleri hakkında derin bilgiler sunar.

Bilimsel geçerliliği yüksek olan Rorschach, yetişkinlerde olduğu kadar ergenlerle de kullanılabilen önemli bir klinik değerlendirme aracıdır. Test yalnızca bu alanda eğitimli uzmanlar tarafından uygulanmalı ve uzman sistematiğiyle değerlendirilmelidir.

CAT (Children's Apperception Test)

CAT, 3–10 yaş arası çocuklara uygulanan, hayvan karakterleri içeren resimlerden oluşan bir projektif öykü tamamlama testidir. Çocuktan, kartlarda gördüğü sahnelerle ilgili bir hikâye anlatması istenir.

Çocuğun anlattığı hikâyeler; aile ilişkileri, kardeş dinamikleri, korkular, çatışmalar, ihtiyaçlar ve baş etme becerileri hakkında önemli ipuçları verir. CAT, terapi sürecini yönlendirmek ve çocuğun iç dünyasını anlamak amacıyla kullanılan etkili bir araçtır.

TAT (Thematic Apperception Test)

TAT, ergen ve yetişkinlere uygulanan bir projektif öykü anlatma testidir. Kişiye sunulan belirsiz sosyal durum içeren resimler üzerinden bir hikâye oluşturması istenir. Hikâyelerde; kişinin motivasyonları, çatışmaları, ilişki tarzı, kendilik algısı ve stresle başa çıkma şekilleri görünür hâle gelir.

TAT, özellikle ergenlik dönemindeki karmaşık duyguları ve düşünceleri anlamada önemli bir değerlendirme yöntemidir.

Neden Projektif Testler Kullanılır?

• • Çocuğun sözel olarak ifade edemediği duygulara ulaşmak
• • Davranışların altında yatan dinamikleri anlamak
• • Terapi hedeflerini doğru belirlemek
• • Ebeveynlere çocuğun ihtiyaçlarını daha doğru aktarmak
• • Bireyin içsel dünyasına daha bütüncül bir bakış sağlamak

Projektif testler, klinik değerlendirmede tek başına bir tanı aracı değildir; gözlem, görüşme ve diğer psikolojik ölçme yöntemleriyle birlikte kullanıldığında en sağlıklı sonuca ulaşılır.

CAS Testi (Bilişsel Değerlendirme Sistemi)

CAS (Cognitive Assessment System), Jack Naglieri ve J.P. Das tarafından geliştirilen, Luria'nın nöropsikolojik teorisine ve PASS (Planlama, Dikkat, Eş zamanlı ve Ardışık İşleme) modeline dayanan kapsamlı bir bilişsel değerlendirme aracıdır.

CAS, geleneksel zeka testlerinden farklı olarak, çocuğun bilgiyi nasıl işlediğine odaklanır. Bu yaklaşım, öğrenme güçlükleri olan çocukları değerlendirmede ve müdahale planlamada özellikle değerlidir.

PASS Modelinin Dört Bilişsel Süreci

1. Planlama (Planning)

Planlama, problem çözme stratejilerini belirleme, uygulama ve değerlendirme yeteneğidir. Bu süreç, yürütücü işlevleri, hedef belirleme, strateji geliştirme ve öz düzenleme becerilerini içerir. Planlama eksiklikleri, dikkatsizlik, dürtüsellik ve organizasyon sorunlarına yol açabilir.

2. Dikkat (Attention)

Dikkat, belirli uyaranlara odaklanma ve dikkat dağıtıcı uyaranları engelleme yeteneğidir. Seçici dikkat, sürdürülebilir dikkat ve dikkat kontrolü bu sürecin bileşenleridir. Dikkat sorunları, akademik başarıyı ve günlük işlevselliği doğrudan etkiler.

3. Eş Zamanlı İşleme (Simultaneous Processing)

Eş zamanlı işleme, bilgiyi bütüncül olarak algılama ve parçalar arası ilişkileri görme yeteneğidir. Görsel-uzamsal işleme, şekil-zemin ayrımı ve örüntü tanıma bu sürecin parçalarıdır. Bu beceri, okuduğunu anlama, matematik ve geometri için önemlidir.

4. Ardışık İşleme (Successive Processing)

Ardışık işleme, bilgiyi sıralı bir şekilde işleme yeteneğidir. Fonolojik işleme, sıralı bellek ve zamansal düzenleme bu sürecin bileşenleridir. Bu beceri, okuma-yazma öğrenimi, matematiksel işlemler ve dil gelişimi için kritiktir.

CAS Testi Kimlere Uygulanır?

• • Öğrenme güçlüğü şüphesi olan çocuklar (5-17 yaş)
• • Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı için değerlendirme
• • Akademik başarısızlık gösteren çocuklar
• • Bilişsel güçlü ve zayıf yönlerin belirlenmesi
• • Eğitsel müdahale planlaması için
• • Nörogelişimsel bozuklukların değerlendirilmesi

CAS testi, çocuğun bilişsel profilini anlamada ve bireyselleştirilmiş eğitim planları oluşturmada değerli bir araçtır. Test sonuçları, öğretmenler ve ebeveynlerle paylaşılarak, çocuğun güçlü yönlerini kullanarak zayıf yönlerini destekleyen stratejiler geliştirilir.

CAS Testi Neden Önemlidir?

• • Bireysel öğrenme profili oluşturur: Çocuğun hangi alanlarda güçlü olduğunu ve hangi becerilerinin desteklenmesi gerektiğini belirler.
• • Eğitim ve terapi süreçlerine rehberlik eder: Öğretmenler, terapistler ve aileler için çocuğun ihtiyaçlarına yönelik özel stratejiler geliştirilmesini sağlar.
• • Geleneksel IQ testlerinden farklı olarak öğrenme sürecini ölçer: Sadece sonuç odaklı değil, nasıl öğrendiğini ve bilgiyi nasıl işlediğini analiz eder.
• • Nörogelişimsel bozuklukların değerlendirilmesine yardımcı olur: DEHB, disleksi gibi durumların belirlenmesinde destekleyici bir araç olarak kullanılır.

CAS Testi ile Çocuğunuzun Bilişsel Güçlerini Keşfedin!

Eğer çocuğunuzun dikkat süresi, öğrenme becerileri veya akademik performansı ile ilgili detaylı bir değerlendirme yaptırmak istiyorsanız, CAS Testi sizin için doğru bir seçenek olabilir. Bilişsel potansiyelinizi keşfetmek ve güçlü yönlerinizi desteklemek için CAS Testi ile tanışın!

WISC-4 (Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği)

WISC-4 (Wechsler Intelligence Scale for Children - Fourth Edition), 6-16 yaş arası çocukların bilişsel yeteneklerini değerlendiren altın standart bir zeka testidir. David Wechsler tarafından geliştirilen bu test, çocuğun farklı bilişsel alanlarındaki performansını kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

WISC-4'ün Dört Temel İndeksi

• • Sözel Kavrama İndeksi: Kelime bilgisi, kavramsal düşünme, sözel akıl yürütme
• • Algısal Akıl Yürütme İndeksi: Görsel-uzamsal işleme, problem çözme
• • Çalışma Belleği İndeksi: Kısa süreli bellek, dikkat, konsantrasyon
• • İşlem Hızı İndeksi: Hızlı bilgi işleme, görsel-motor koordinasyon

Denver II Gelişimsel Tarama Testi

Denver II, 0-6 yaş arası çocukların gelişimsel ilerlemesini değerlendiren standartlaştırılmış bir tarama testidir. Bu test, gelişimsel gecikmeleri erken dönemde tespit ederek, zamanında müdahale edilmesini sağlar.

Denver II'nin Dört Gelişim Alanı

• • Kişisel-Sosyal: Sosyal etkileşim, benlik bakım becerileri
• • İnce Motor-Uyarlanma: El-göz koordinasyonu, küçük kas becerileri
• • Dil: Alıcı ve ifade edici dil becerileri
• • Kaba Motor: Büyük kas hareketleri, denge

Objektif Testler

Objektif testler; zeka düzeyi, görsel algılama, dikkat, gelişim veya okula hazır oluşluğu yordayan testler olmakla birlikte daha çok çocuğun bilişsel yönlerinin değerlendirildiği, gelişim düzeylerinin tespit edildiği testlerdir.

Çocuklar için kullanılmakta olan objektif testler; Ankara Gelişim Envanteri, Bender Gestalt Görsel Algılama Testi, Benton Görsel Bellek Testi, Burdon Dikkat Testi, Cattel Zeka Testi, D2 Dikkat Testi, Frankfurter Dikkat Testi, Gessel Gelişim Figürleri Testi, Kelime Söyleyiş Testi, Kent E G Y Testi, Okula Hazırlık Değerlendirme Testi, Peabody Resimli Kelime Tanıma Testi, Porteus Labirentler Testi, Metropolitan Okul Olgunluğu Testleridir.

Bilişsel ve Gelişimsel Testler

Ankara Gelişim Envanteri

0-6 yaş aralığındaki çocuklarda gelişimsel sorunları tespit etmede kullanılan bir testtir. Çocuğa bakım veren kişiye sorulan sorulara verilen cevapların değerlendirilmesiyle yapılandırılmış bir testtir. Bir zeka testi olmamakla birlikte çocuğun bulunduğu yaştaki gelişimsel durumunu 4 farklı alanda ve genel olarak değerlendirir. Bu alanlar dil-bilişsel, ince motor, kaba motor, sosyal beceri-özbakım alanlarıdır.

Bender Gestalt Görsel Motor Algılama Testi

5 yaş 6 ay ile 10 yaş 11 ay arası çocukların görsel motor ve görsel algı becerilerini ölçen bir testtir. Üzerinde çeşitli şekillerin olduğu kartları çocuğa göstererek beyaz bir kağıda çizmesi istenmektedir.

Benton Görsel Bellek Testi

Şekil belleğini anlık ve gecikmeli olarak değerlendirebilmekte, görsel belleği görsel algılama ve motor yeteneklerden ayırt edebilmektedir. Bir performans testidir ve bireysel uygulanmaktadır. 8 yaş ve üzeri bireylere uygulanabilmektedir.

Burdon Dikkat Testi

10 ile 20 yaş arası bireylerin dikkat, yorgunluk, hareket hızı, çalışma temposu, konsantrasyon, dikkat dayanıklılığı ve çalışma performansını ölçen bir testtir. Burdon Dikkat testi bireylerin fiziksel ve psikolojik durumlarında ortaya çıkan değişiklikleri de ölçebilmektedir. Hem bireysel hem gruplara uygulanabilmektedir.

Cattel Testi

8-12 yaş aralığındaki çocukların kişilik yapısını çok yönlü biçimde değerlendiren, duygusal sosyal ve davranışsal uyumlarını yordamada geçerli ve güvenilir bir araçtır. Akademik başarı ve okul uyumu, sosyal beceri gelişimi, davranışsal ve duygusal sorunlar, aile ve ebeveyn ilişkilerinde psikolojik göstergeleri öngörebilmektedir.

D2 Dikkat Testi

Seçici dikkat, psiko-motor hız ve dikkat tipini ölçmede kullanılan bir testtir. Çocuğun öğrendiği bilgiyi harekete geçirme hızını, bilgiyi organize edip sunma hızını, dikkat vermenin normal dağılım ölçüsünü, işlem hızını, tamamlanan iş miktarını ve motivasyonunu gösterir.

Frankfurter Dikkat Testi

5 yaş ile 6 yaş aralığındaki çocuklara bireysel olarak uygulanmaktadır. Dikkat düzeyini ölçmektedir.

Gessel Gelişim Figürleri Testi

3-11 yaş aralığındaki çocuklara uygulanan ve ince motor becerilerini değerlendiren bir testtir. Test çocuklara önündeki modele bakarak çizdirilen 10 geometrik şekilden oluşmaktadır. Özel öğrenme güçlüğü tespitinde ve ilkokul döneminde akademik başarısızlık gösteren çocukların ön değerlendirmesinde kullanılabilmektedir.

Kelime Söyleyiş Testi

Bir dil testidir. Çocuğun konuşması esnasında çıkardığı seslerin belirlenmesinde ve artikülasyon bozukluğu olan çocukların değerlendirilmesinde kullanılır. Üzerinde resimler bulunan kartların çocuğa gösterilerek resimlerin isimlerini söylemesi istenir.

Kent E-G-Y Testi

Bilgi ve dile dayalı bir testtir. Sözeldir, sürat testi değildir. Zaman sınırlaması yoktur. 6-14 yaş aralığında bulunan çocukların zeka puanını yordamak için kullanılmaktadır.

Okula Hazırlık Değerlendirme Testi

6 yaş 4 ay öncesinde anaokulu döneminde zorlanma yaşayan çocukların ilkokula hazırlık için temel bilgi ve becerilerinin değerlendirildiği bir testtir. Okulun gerektirdiği kurallara hazır olup olmadığını yordamak amacıyla yapılmaktadır. Okula hazırlanırken fizyolojik, çevresel ve zihinsel faktörlerin değerlendirilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Sayı kavramı, form ayırt etme, renk kavramı, sembol eşleme, alıcı dil gelişimi ve muhakeme becerisi, ifade edici dil gelişimi ve genel edinilmiş bilgi alt testlerini içermektedir.

Peabody Resimli Kelime Tanıma Testi

Çocukların alıcı dil ve ifade edici dil becerilerini yordamak amacıyla kullanılmaktadır.

Porteus Labirentleri Testi

Bir performans testidir. 8-14 yaş aralığındaki çocuklara planlama yeteneği ve entellektüel işlevsellik düzeyini yordamak amacıyla kullanılmaktadır.

Davranışsal ve Duygusal Değerlendirme Testleri

Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği (CBCL)

Achenbach tarafından geliştirilen CBCL, ebeveynler tarafından doldurulan, çocuğun davranış sorunlarını ve sosyal yetkinliklerini değerlendiren kapsamlı bir ölçektir. İçe yönelim (anksiyete, depresyon, geri çekilme) ve dışa yönelim (saldırganlık, dikkat sorunları) problemleri ölçer.

Conners Derecelendirme Ölçekleri

DEHB belirtilerini değerlendirmek için kullanılan altın standart ölçektir. Ebeveyn, öğretmen ve çocuğun kendisi tarafından doldurulabilen versiyonları vardır. Dikkat sorunları, hiperaktivite ve dürtüsellik boyutlarını ayrıntılı olarak değerlendirir.

Çocuklarda Depresyon Ölçeği (ÇDÖ)

Çocuk ve ergenlerde depresif belirtilerin şiddetini ölçen bir öz bildirim ölçeğidir. Üzüntü, umutsuzluk, olumsuz benlik değerlendirmesi ve zevk alamama gibi depresyon belirtilerini değerlendirir.

Çocuklarda Anksiyete Bozuklukları Tarama Ölçeği (ÇATÖ)

Ayrılma anksiyetesi, sosyal anksiyete, yaygın anksiyete, panik bozukluk ve okul fobisi gibi çeşitli anksiyete bozukluklarını taramak için kullanılan kapsamlı bir ölçektir.

Çocuk ve Ergen Davranış Değerlendirme Ölçeği (Youth Self Report - YSR)

11-18 yaş arası ergenler tarafından doldurulan, CBCL'nin ergen formu olarak işlev görür. Ergenlerin kendi davranış ve duygusal problemlerini değerlendirmelerine olanak tanır.

Yetişkin Objektif Testleri

MMPI (Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri)

MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory / Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri), yetişkin bireylerin kişilik özelliklerini ve psikopatolojik belirtilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, dünyada en yaygın kullanılan objektif kişilik testlerinden biridir. MMPI, yalnızca bireyin şu anki semptomlarını değil, aynı zamanda kişilik dinamiklerini ve uzun vadeli örüntülerini de ortaya koyar. Bu özelliğiyle, danışanın ihtiyaçlarına yönelik daha doğru bir terapi planı oluşturulmasına katkı sağlar.

Psikopatoloji ve Belirti Tarama Ölçekleri

Psikoterapi sürecinde danışanı doğru değerlendirmek, yalnızca görüşmelerle değil; standartlaştırılmış ve bilimsel geçerliliği olan ölçme araçları ile de mümkündür. Psikopatoloji ve belirti tarama ölçekleri bu amaçla kullanılan güvenilir araçlardır. Burada amaç ilk olarak semptomları nesnel olarak ölçmek olurken, süreçte ilerlemeyi izlemek veya değerlendirmek amacıyla kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra danışanın içinde bulunduğu duruma dair farkındalığı sağlamak amacıyla büyük önem taşımaktadır.

Beck Depresyon Envanteri (BDI-II)

Aaron Beck tarafından geliştirilen bu envanter, depresyon belirtilerinin şiddetini ölçer. 21 maddeden oluşur ve bilişsel, duygusal, motivasyonel ve fizyolojik depresyon belirtilerini değerlendirir. Hem tanı hem de tedavi sürecinin izlenmesinde kullanılır.

Beck Anksiyete Envanteri (BAI)

Anksiyete belirtilerinin şiddetini ölçen 21 maddelik bir öz bildirim ölçeğidir. Özellikle fizyolojik anksiyete belirtilerini değerlendirmede etkilidir.

Beck Umutsuzluk Ölçeği

Bireyin gelecek hakkındaki olumsuz beklentilerini ve umutsuzluk düzeyini değerlendiren bir ölçektir. Özellikle intihar riski değerlendirmesinde önemli bir araçtır.

Hamilton Depresyon ve Anksiyete Ölçekleri

Klinisyen tarafından uygulanan, depresyon ve anksiyete belirtilerinin şiddetini değerlendiren yapılandırılmış görüşme ölçekleridir. Tedavi yanıtının izlenmesinde yaygın olarak kullanılır.

SCL-90-R (Belirti Tarama Listesi)

90 maddeden oluşan, geniş spektrumlu psikolojik belirtileri değerlendiren bir tarama aracıdır. Somatizasyon, obsesif-kompulsif belirtiler, kişiler arası duyarlılık, depresyon, anksiyete, hostilite, fobik anksiyete, paranoid düşünceler ve psikotizm boyutlarını ölçer.

Kullanıldığı Başlıca Alanlar

• • Depresyon ve anksiyete bozuklukları
• • Travma sonrası stres bozukluğu
• • Somatizasyon ve psikosomatik şikâyetler
• • Kişilik bozuklukları ve diğer psikopatolojik tablolar
• • Genel ruh sağlığı taramaları

Diğer Objektif Testler

Young Şema Ölçeği (YŞÖ)

Jeffrey Young'ın şema terapi modelinde tanımlanan 18 erken dönem uyumsuz şemayı ölçen kapsamlı bir envanterdir. Bireyin hangi şemaların aktif olduğunu ve bu şemaların şiddetini belirler. Şema terapi planlamasında kritik bir araçtır.

İlişki Ölçekleri Anketi (İÖA)

Bağlanma stillerini (güvenli, kaygılı, kaçıngan, korkulu) değerlendiren bir ölçektir. Bireyin yakın ilişkilerde sergilediği örüntüleri ve bağlanma tarzını anlamaya yardımcı olur.

Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği

Bireyin genel benlik saygısı düzeyini ölçen kısa ve yaygın kullanılan bir ölçektir. Terapi sürecinde benlik algısındaki değişimi izlemek için kullanılır.

Nöropsikolojik Değerlendirme

Nöropsikolojik değerlendirme, beyin-davranış ilişkisini inceleyerek bireyin bilişsel işlevlerini kapsamlı bir şekilde değerlendiren özel bir süreçtir. Bu değerlendirme, beyin hasarı, nörolojik hastalıklar, travma veya gelişimsel bozuklukların bilişsel işlevler üzerindeki etkilerini anlamaya yardımcı olur.

Klinik Nöropsikoloji, beyindeki işlevsel bozuklukların davranışsal çıktıları üzerine çalışan disiplinler arası uygulamalı bir bilim alanıdır (Lezak, 2004). Bu bağlamda, nörolojide tanı ve tedavi aşamalarında sıklıkla başvurulan yardımcı yöntemlerden biridir (Öktem 1994). Nöropsikolojik değerlendirme, geçerlilik ve güvenirliği çalışılmış "nöropsikolojik testler" adı verilen ölçme araçları ile gerçekleştirilmektedir, bu sayede beyindeki işlev bozukluğuna bağlı olarak ortaya çıkabilecek bilişsel ve davranışsal bozukluklar nesnel olarak ölçülebilmektedir (Karakaş, 2003).

Değerlendirilen Bilişsel Alanlar

1. Dikkat ve Konsantrasyon

Seçici dikkat, sürdürülebilir dikkat, bölünmüş dikkat ve dikkat kontrolü değerlendirilir. Dikkat sorunları, beyin yaralanmaları, DEHB ve demans gibi durumlarda ortaya çıkabilir.

2. Bellek İşlevleri

Kısa süreli bellek, uzun süreli bellek, çalışma belleği, sözel bellek ve görsel bellek kapsamlı olarak değerlendirilir. Bellek testleri, Alzheimer, travmatik beyin hasarı ve amnezi gibi durumları ayırt etmede kritiktir.

3. Yürütücü İşlevler

Planlama, problem çözme, soyut düşünme, bilişsel esneklik, ketleme kontrolü ve karar verme yetenekleri değerlendirilir. Frontal lob hasarı veya işlev bozukluklarında yürütücü işlev sorunları belirgindir.

4. Dil İşlevleri

İsimlendirme, akıcılık, anlama, tekrar etme ve okuma-yazma becerileri değerlendirilir. Afazi türlerinin ayırıcı tanısında önemlidir.

5. Görsel-Uzamsal ve Görsel-Yapısal İşlevler

Görsel algı, uzamsal ilişkileri anlama, yapılandırma becerileri ve görsel bellek değerlendirilir. Sağ hemisfer hasarı veya posterior beyin bölgelerinin tutulumunda bozulma görülür.

6. Motor İşlevler

Motor hız, koordinasyon, ince motor beceriler ve praksis (amaçlı hareketler) değerlendirilir.

7. Duygusal ve Kişilik Değişiklikleri

Nörolojik durumlarla ilişkili duygusal ve davranışsal değişiklikler değerlendirilir.

Nöropsikolojik Değerlendirme Kimlere Uygulanır?

• • Demans ve Alzheimer hastalığı şüphesi
• • Travmatik beyin hasarı sonrası
• • İnme (felç) sonrası bilişsel değerlendirme
• • Epilepsi ve nöbet bozuklukları
• • Parkinson hastalığı ve diğer hareket bozuklukları
• • Multipl Skleroz (MS)
• • Öğrenme güçlükleri ve DEHB
• • Beyin tümörü öncesi ve sonrası
• • Hafif bilişsel bozukluk (MCI)
• • Toksisite veya madde kullanımı sonrası bilişsel değişiklikler

Nöropsikolojik Değerlendirmenin Faydaları

• • Erken tanı ve müdahale imkanı
• • Bilişsel güçlü ve zayıf yönlerin belirlenmesi
• • Rehabilitasyon planlaması
• • Tedavi etkinliğinin izlenmesi
• • Ayırıcı tanı (örn: depresyon vs. demans)
• • Yasal değerlendirme ve iş kapasitesi belirleme

Nöropsikolojik değerlendirme, genellikle 3-6 saat süren kapsamlı bir süreçtir ve doktor (Dr. Psikolog) düzeyinde uzmanlık gerektirir. On Psikoloji'de, Dr. Psikolog Meral Bozdemir tarafından nöropsikolojik değerlendirme hizmeti sunulmaktadır.

İlerleyen yaşla birlikte zayıflayan bellek fonksiyonları, insanların isimlerini, randevuları, ilaçları almayı unutma gibi durumlara neden olabilmekte ve günlük yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen bu tür durumlar kişide kaygıya ve moral bozukluğuna neden olabilmektedir. Kişilerin bu tür durumlarda bir hekime başvurarak, meydana gelen bu değişikliklerin nedenini anlamak konusunda gerekli tetkikleri yaptırmaları gerekmektedir. İlgili hekim, kişinin şikayetlerine ilişkin olası tüm sebepler ile ilgili değerlendirmeleri yaparak tanı koyma yoluna gidecektir. Tüm diğer hastalıklarda olduğu gibi Nörolojik hastalıklarda da erken tanı hastanın yaşam kalitesini yükseltmek, hastayı ve yakınlarını hastalık sürecine zihinsel ve duygusal olarak hazırlamak konularında fayda sağlamaktadır.

Nöropsikolojik testler, bellek, yönetici işlevler, soyut düşünme, dil becerileri, görme ve kas hareketlerinin koordinasyonu gibi işlevleri değerlendirerek, özellikle demansın erken evresinde ayırıcı tanı koyabilme aşamasında yararlı olmaktadır (Petersen, 2004).

Kaynaklar

• Karakaş, S., İrkeç, C., Yüksel, N. (Edt.) (2003). Beyin ve Nöropsikoloji. Ankara: Çizgi Tıp Yayınları.
• Lezak, MD. Neoropsychological Assessment. 4th ed. New York. Oxford University Pres. 2004. p. 3-11; 214-216; 485-486; 429-434.
• Öktem, Ö. (1994). Nöropsikolojik Testler ve Nöropsikolojik Değerlendirme. Türk Psikoloji Dergisi, 9 (33), 33-44.
• Öktem,Ö., Bozdemir, M. "Alzheimer Hastalığının Kognitif Durum Değerlendirmesi". Türkiye Klinikleri Nöroloji Özel Sayısı. 2012, 5: 3. ss. 46-50.
• Öktem, Ö, Karakaş S. (Kitabın Editörü). Klinik Nöropsikoloji Bakış Açısıyla. BİLNOT Bataryası El Kitabı. Ankara. Dizayn Ofset 2004. sf 115-116.
• Petersen, R., Bingöl, A. (Türkçe Baskının Ed.). Mayo Clinic Alzheimer Hastalığı. İstanbul. Güneş Kitabevi 2004: sf. 53-62.